سلطان محمد ميرزا قاجار
417
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
صفحهء 208 ، سطر 3 سر من رأى : مقصود شهر سامرا است . اين شهر از سال 221 تا 279 هجرى ، پايتخت هفت نفر از خلفاى عباسى بود : « نام اين شهر در زبان آرامى سامرا بود و معتصم خليفهء عباسى كه آن را پايتخت خود قرار داد آن را سر من راى كه در زبان عربى يعنى مسرور مىشود هرآنكه آن را ببيند ، نام گذارد تا هم شگون داشته باشد و هم با اسم اصلى بىشباهت نباشد » . ( جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 58 ) . صفحهء 209 ، سطر 16 - ملويه : مقصود مسجد معروف و قديمى سامراست كه معتصم آن را بنا نمود . بسيارى از نويسندگان ملويه را منارهء مسجد جامع سامرا دانستهاند كه : « ارتفاع منارهء آن را ياقوت نيز تأييد كرده و گويد آن منارهء همان مسجد اولى است كه معتصم ساخت و از اين جهت آن را بلند ساختند كه صداى مؤذن آن تا مسافت زياد برود . اين مناره از هرطرف تا يك فرسخى ديده مىشد . بهنظر مىرسد كه اين منارهء قديمى كه هنوز پابرجاست و معروف به ملويه است ، پلكان خارجى و مارپيچ داشته كه تا نوك آن مىتوانستند از آن پلكان بالا بروند . اكنون ملويه در نيم ميلى شمال سامراست » . ( جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 61 ) . صفحهء 217 ، سطر 1 - پيشاور : Peshavar يكى از شهرهاى معروف پاكستان ، مركز ايالت افغان مىباشد . اين شهر بر سر شاهراه نجد ايران به جلگهء هند شمالى واقع و يكى از مراكز مهم نشر زبان و ادبيات فارسى در ادوار بعد از اسلام است . ( فرهنگ معين ، اعلام ) . صفحهء 218 ، سطر 9 - عبد القادر گيلانى : شيخ محيى الدين عبد القادر گيلانى ، مكنى به ابو محمد يكى از عارفان بزرگ بود . وى در 471 ه . ق . متولد و در سال 561 ه . ق . درگذشت . وى نبيرهء ابو عبد اللّه صومعى است و نسب خرقهء او با پنج واسطه به ابوبكر شبلى مىرسد . عبد القادر از بزرگان صوفيه و مشايخ طريقت و مؤسس مذهب قادريه است . عربى را نزد ابو زكرياى تبريزى فرا گرفت و فقه و اصول را در بغداد آموخت . فتاواى او موافق هردو مذهب شافعى و حنبلى است . داراى تأليفاتى نيز هست . ( فرهنگ معين ، اعلام ) . صفحهء 231 ، سطر 6 - صدر اصفهانى : حاجى محمد حسين خان صدر اصفهانى ( وفات 1239 ه . ق ) . وى در 1221 به منصب استيفاى ممالك محروسه ايران رسيد و در